kuxeki6

OHSS (Ovarian Hyperstimulation Syndrome) hay hội chứng quá kích buồng trứng là biến chứng có thể xảy ra trong quá trình điều trị vô sinh, hiếm muộn, đặc biệt ở phụ nữ thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Tình trạng này xuất hiện khi buồng trứng phản ứng quá mức với thuốc kích thích, khiến buồng trứng tăng kích thước và dịch thoát khỏi lòng mạch, tích tụ trong ổ bụng hoặc các khoang cơ thể khác.

Phần lớn trường hợp OHSS ở mức độ nhẹ và có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, một số trường hợp tiến triển nặng, gây rối loạn tuần hoàn, tổn thương thận, hình thành cục máu đông và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

>> Xem thêm:https://thienhanhhospital.com

OHSS là gì?​

OHSS là tình trạng buồng trứng đáp ứng quá mức với thuốc kích thích phát triển nang noãn trong điều trị hỗ trợ sinh sản. Khi nhiều nang noãn cùng phát triển, buồng trứng tăng kích thước và giải phóng các chất như yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), làm tăng tính thấm thành mạch.

Dịch từ lòng mạch có thể thoát ra ngoài, chủ yếu tích tụ trong ổ bụng, gây chướng bụng, đau bụng, buồn nôn, tăng cân nhanh và giảm lượng nước tiểu.

OHSS thường xuất hiện sau khi sử dụng thuốc kích thích trưởng thành noãn, đặc biệt là hCG. Nếu người phụ nữ mang thai, hormone hCG do thai kỳ tạo ra có thể khiến hội chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng hơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây OHSS​

Nguyên nhân chính là phản ứng quá mức của buồng trứng với thuốc kích thích nội tiết trong quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Buồng trứng có nhiều nang nhỏ và có thể đáp ứng mạnh với thuốc kích thích.
• AMH cao hoặc dự trữ buồng trứng lớn: Có thể liên quan đến khả năng đáp ứng quá mức.
• Nhiều nang noãn phát triển: Đặc biệt khi số lượng nang trung bình và lớn tăng cao trong chu kỳ kích thích.
• Nồng độ estradiol tăng cao: Là yếu tố cần được theo dõi trong quá trình kích trứng.
• Tiền sử OHSS: Người từng mắc hội chứng có nguy cơ tái phát ở chu kỳ sau.
• Mang thai sau điều trị: hCG trong thai kỳ có thể khiến OHSS xuất hiện muộn hoặc kéo dài.

Phụ nữ trẻ, đặc biệt dưới 35 tuổi và có dự trữ buồng trứng cao, cũng có thể thuộc nhóm nguy cơ. Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn mắc OHSS.

Triệu chứng OHSS thường gặp​

Triệu chứng thay đổi tùy mức độ bệnh:

• Mức độ nhẹ: Bụng căng tức, đau âm ỉ bụng dưới, đầy hơi, buồn nôn nhẹ và tăng cân nhẹ.
• Mức độ trung bình: Đau bụng rõ hơn, bụng chướng tăng dần, buồn nôn hoặc nôn, tăng cân nhanh và có dịch trong ổ bụng trên siêu âm.
• Mức độ nặng: Bụng chướng căng, đau nhiều, tiểu ít, khó thở, nôn liên tục, chóng mặt hoặc mệt lả. Một số trường hợp có thể xuất hiện sưng đau một bên chân do huyết khối.

Nếu khó thở, đau ngực, ngất, tiểu rất ít hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu ngay.

OHSS có nguy hiểm không?​

OHSS nhẹ thường cải thiện khi tác động của hormone giảm dần. Tuy nhiên, trường hợp nặng có thể gây nhiều biến chứng:

• Tích tụ dịch: Dịch có thể tích tụ trong ổ bụng, đôi khi cả khoang màng phổi, gây chướng bụng và khó thở.
• Tổn thương thận: Dịch thoát khỏi lòng mạch làm giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng, khiến máu đến thận giảm và lượng nước tiểu ít đi.
• Huyết khối: Tình trạng cô đặc máu và thay đổi đông máu làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, có thể dẫn đến thuyên tắc phổi.
• Xoắn buồng trứng: Buồng trứng tăng kích thước làm tăng nguy cơ xoắn, thường gây đau bụng đột ngột và dữ dội.
• Vỡ nang, xuất huyết: Có thể gây đau bụng cấp tính và cần can thiệp y tế.

OHSS xuất hiện sau chọc hút trứng bao lâu?​

OHSS có thể xuất hiện trước hoặc sau chọc hút trứng, thường được chia thành hai dạng:

• Khởi phát sớm: Thường xuất hiện trong vòng 9 ngày sau khi sử dụng thuốc kích thích trưởng thành noãn, đặc biệt là hCG.
• Khởi phát muộn: Thường xuất hiện từ khoảng ngày thứ 10 trở đi, liên quan đến sự gia tăng hCG khi người phụ nữ mang thai. Dạng này có thể kéo dài và đôi khi nghiêm trọng hơn.

Vì vậy, người bệnh cần tiếp tục theo dõi sức khỏe sau chọc hút trứng và chuyển phôi, ngay cả khi những ngày đầu chưa có triệu chứng rõ rệt.

>> Xem thêm:Khoa nhi - Bệnh Viện Đa Khoa Thiện Hạnh

Chẩn đoán hội chứng quá kích buồng trứng​

Bác sĩ kết hợp tiền sử kích trứng, triệu chứng và các phương pháp kiểm tra để xác định mức độ OHSS:

• Khám lâm sàng: Đánh giá đau bụng, chướng bụng, cân nặng, huyết áp, nhịp tim, hô hấp và lượng nước tiểu.
• Siêu âm: Kiểm tra kích thước buồng trứng, nang noãn và lượng dịch trong ổ bụng.
• Xét nghiệm máu: Có thể gồm công thức máu, hematocrit, điện giải, creatinine và các chỉ số chức năng gan, thận khi cần.

Kết quả giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, lựa chọn phương pháp điều trị và theo dõi diễn biến.

Phương pháp điều trị OHSS​

Điều trị phụ thuộc vào mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Mục tiêu là kiểm soát triệu chứng, duy trì cân bằng dịch và điện giải, đồng thời phòng ngừa biến chứng.

• OHSS nhẹ: Có thể theo dõi ngoại trú theo hướng dẫn. Người bệnh cần nghỉ ngơi tương đối, vận động nhẹ, theo dõi cân nặng, vòng bụng và lượng nước tiểu.
• OHSS trung bình: Cần tái khám thường xuyên, siêu âm và xét nghiệm để theo dõi dịch ổ bụng, điện giải và chức năng thận. Nếu nôn nhiều, đau tăng hoặc tiểu ít, bác sĩ có thể chỉ định nhập viện.
• OHSS nặng: Thường cần điều trị tại bệnh viện. Các biện pháp có thể gồm truyền dịch tĩnh mạch có kiểm soát, điều chỉnh điện giải, theo dõi chức năng thận, dự phòng huyết khối khi có chỉ định và dẫn lưu dịch ổ bụng nếu tích tụ nhiều gây đau hoặc khó thở. Trường hợp có biến chứng nghiêm trọng có thể cần chăm sóc tích cực.

Không có một loại thuốc đơn lẻ điều trị ngay lập tức toàn bộ hội chứng. Người bệnh không tự ý dùng thuốc lợi tiểu, thuốc giảm đau hoặc các loại thuốc khác khi chưa có hướng dẫn.

Bị OHSS nên ăn gì và kiêng gì?​

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân đối, bổ sung protein từ thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu; kết hợp rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vitamin. Có thể chia nhỏ bữa ăn nếu bị đầy bụng hoặc buồn nôn.

Cần uống nước theo nhu cầu và hướng dẫn của bác sĩ, không cố uống thật nhiều nước để điều trị OHSS. Người bệnh nên tránh vận động mạnh, rượu bia và tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen khi chưa được tư vấn.

Cách phòng ngừa OHSS khi làm IVF​

Không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ OHSS, nhưng có thể giảm đáng kể bằng các biện pháp:

• Đánh giá dự trữ buồng trứng thông qua tuổi, AMH và số lượng nang thứ cấp trước khi kích trứng.
• Cá thể hóa liều thuốc và điều chỉnh phác đồ theo kết quả siêu âm, xét nghiệm nội tiết.
• Lựa chọn thuốc kích thích trưởng thành noãn phù hợp; ở người nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc đồng vận GnRH thay cho hCG trong phác đồ thích hợp.
• Đông lạnh toàn bộ phôi và trì hoãn chuyển phôi để giảm nguy cơ OHSS khởi phát muộn.
• Sử dụng thuốc dự phòng như cabergoline khi có chỉ định.

OHSS có ảnh hưởng đến khả năng mang thai không?​

OHSS không đồng nghĩa với vô sinh hoặc mất khả năng mang thai. Hội chứng cũng không thể hiện trực tiếp chất lượng trứng kém. Tuy nhiên, nếu nguy cơ cao hoặc đã xuất hiện triệu chứng, bác sĩ có thể trì hoãn chuyển phôi tươi và lựa chọn đông lạnh toàn bộ phôi để chuyển ở chu kỳ sau.

Bản thân OHSS không đồng nghĩa thai nhi sẽ bị dị tật, nhưng trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe người mẹ và cần được theo dõi chặt chẽ.

OHSS bao lâu thì khỏi?​

OHSS nhẹ thường cải thiện trong khoảng 7–14 ngày nếu người bệnh không mang thai. Trường hợp trung bình hoặc nặng có thể kéo dài hơn. Nếu mang thai, hCG tiếp tục tăng có thể khiến hội chứng kéo dài nhiều tuần.

Thời gian hồi phục cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, lượng dịch ổ bụng và chức năng thận, không chỉ dựa vào số ngày sau chọc hút trứng.

Khi nào cần đến bệnh viện?​

Người đang kích trứng, sau chọc hút trứng hoặc chuyển phôi cần liên hệ cơ sở điều trị khi đau bụng tăng, bụng chướng nhiều, tăng cân nhanh, nôn liên tục hoặc tiểu ít.

Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, ngất, đau bụng dữ dội hoặc sưng đau một bên chân, cần đến cơ sở cấp cứu ngay, không chờ lịch tái khám.

>> Xem thêm:Bệnh Viện Đa Khoa Thiện Hạnh Daklak

Kết luận​

OHSS là biến chứng có thể gặp trong quá trình kích thích buồng trứng khi điều trị hiếm muộn, đặc biệt là IVF. Hội chứng có thể gây chướng bụng, đau bụng, tăng cân nhanh và tích tụ dịch; trường hợp nặng có nguy cơ tổn thương thận, huyết khối hoặc suy hô hấp.

Phát hiện sớm, theo dõi đúng cách và cá thể hóa phác đồ kích trứng giúp hạn chế nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường để bảo đảm an toàn cho sức khỏe.